Pedagogika Kultury 2005 - słowo wstępne

Pomysł wydawania rocznika „Pedagogika Kultury" zrodził się na początku 2004 roku w środowisku lubelskich pedagogów kultury młodszego pokolenia – pracowników naukowo-dydaktycznych Zakładu Pedagogiki Kultury UMCS i był naturalną konsekwencją prowadzonych w tym ośrodku od wielu lat pod kierunkiem Profesora Janusza Gajdy różnego rodzaju prac poświęconych przypomnieniu i aktualizacji dorobku tego ważnego nurtu myśli pedagogicznej oraz wypracowaniu podstaw jego współczesnej wykładni i kierunków dalszego rozwoju.

Chodziło o stworzenie stałego forum wymiany myśli naukowej oraz prezentacji różnych stanowisk, wyników badań i innych osiągnięć, opracowań teoretycznych, metodologicznych i metodycznych w ramach szeroko traktowanej problematyki relacji pomiędzy kulturą a wychowaniem człowieka. Zasadniczym jego celem jest jednak ugruntowanie i rozwijanie komplementarnego modelu współczesnej pedagogiki kultury.

Inicjatywa ta zbiegła się – idealnie, choć w sposób nieplanowany – w czasie z powołaniem do istnienia Zespołu Pedagogiki Kultury i Edukacji Międzykulturowej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN. Podczas inauguracyjnej konferencji zespołu idea rocznika spotkała się z żywym zainteresowaniem jej uczestników oraz ich poparciem. Skłoniło to inicjatorów do wystąpienia z wnioskiem do władz komitetu, a szczególnie wspomnianego zespołu, o objęcie pisma stałym patronatem naukowym. Tak też się stało, a rocznik można w pewnym sensie uważać za organ naukowy tegoż zespołu. W tym miejscu pragnę złożyć serdeczne podziękowania Przewodniczącemu Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN – Profesorowi Tadeuszowi Lewowickiemu oraz Przewodniczącemu Zespołu Pedagogiki Kultury i Edukacji Międzykulturowej KNP PAN – Profesorowi Jerzemu Nikitorowiczowi za jednoznaczne i gorące poparcie idei wydawania naszego rocznika.

Pierwsze kroki zmierzające do uruchomienia pisma polegały na zaproszeniu do współpracy w charakterze stałych członków Rady Naukowej wybitnych reprezentantów polskiej myśli pedagogicznej i humanistycznej zajmujących się od dawna problematyką pedagogiki kultury lub studiów kulturowo-edukacyjnych oraz przeprowadzeniu w tym gronie serii konsultacji programowo-redakcyjnych. W rezultacie kilkumiesięcznej korespondencji następujący Profesorowie wyrazili gotowość i chęć takiej współpracy (w układzie alfabetycznym): Franciszek Adamski (Uniwersytet Jagielloński), Henryk Depta (Uniwersytet Warszawski), Krystyna Ferenz (Uniwersytet Zielonogórski), Janusz Gajda (emerytowany profesor Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej w Lublinie, Wyższa Szkoła Pedagogiczna ZNP w Warszawie), Józef Górniewicz (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie), Jan P. Hudzik (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), Dzierżymir Jankowski (Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi), Zenon Jasiński (Uniwersytet Opolski), Tadeusz Lewowicki (Uniwersytet Warszawski), Jerzy Nikitorowicz (Uniwersytet w Białymstoku), ks. Marian Nowak (Katolicki Uniwersytet Lubelski), Katarzyna Olbrycht (Filia Uniwersytetu Śląskiego w Cieszynie), Janusz Plisiecki (Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie), Bogusław Żurakowski (Uniwersytet Jagielloński). Pierwszym Przewodniczącym Rady został Profesor Janusz Gajda. Chciałbym serdecznie podziękować członkom Rady, a w szczególności jej Przewodniczącemu, za to znaczące wsparcie, okazane zaufanie oraz przekazywane sugestie i propozycje. Dziękuję także za przekazanie własnych tekstów do inauguracyjnego tomu i rozpropagowanie go w swoich środowiskach oraz konsultowanie i recenzowanie poszczególnych tekstów i całości opracowania.

Zaproszenie do udziału w realizacji tak określonej idei zostało skierowane do wszystkich zainteresowanych. Rozesłano specjalne ulotki do akademickich środowisk pedagogicznych w kraju. Na stronie internetowej Zakładu Pedagogiki Kultury UMCS zamieszczono komunikat o uruchomieniu pisma. Planowana struktura ramowa tomu miała obejmować: przedruki wybranych tekstów źródłowych, głównie z dorobku klasycznej pedagogiki kultury w Polsce; studia i rozprawy mieszczące się w ramach szeroko rozumianej współczesnej pedagogiki kultury, doniesienia i komunikaty z badań poświęconych analizie dziedzictwa pedagogiki kultury oraz aktualnych problemów relacji „kultura – wychowanie"; opracowania metodyczne z zakresu praktyki pedagogiki kultury; sprawozdania z życia naukowego oraz recenzje najnowszych publikacji. Do redakcji napłynęło wiele tekstów z różnych ośrodków. Pragnę w imieniu zespołu redakcyjnego podziękować autorom zamieszczonych opracowań za twórcze rozwinięcie naszego pierwotnego zamysłu i wypełnienie go bogactwem treści. Dodatkowo chciałbym podziękować Koleżankom i Kolegom z Zakładu Pedagogiki Kultury UMCS – współuczestnikom zespołu redakcyjnego rocznika – za ich zaangażowanie w przygotowanie pierwszego tomu oraz pomoc w sprawach redakcyjnych i organizacyjnych. Już dziś zapraszamy wszystkich zainteresowanych do dalszej współpracy przy przygotowywaniu kolejnych tomów rocznika „Pedagogika Kultury".

Spróbujmy przywołać w tym miejscu poszczególne teksty w połączeniu z zarysowanymi powyżej pięcioma podstawowymi zakresami komplementarnego modelu współczesnej pedagogiki kultury. Nie będzie to zgodne z układem porządkowym całego tomu, który określony został w spisie treści. Bardziej chodziło tu bowiem o podkreślenie wkładu poszczególnych autorów w realizację idei rocznika.

W dziale Teksty źródłowe przypominamy dwa opracowania klasyków polskiej pedagogiki kultury: Bogdana Suchodolskiego artykuł O wychowaniu, opublikowany jako opracowanie otwierające inauguracyjny tom czasopisma „Kultura i Wychowanie", oraz tekst Ireny Wojnar, przedstawiający antropologiczne i humanistyczne rozumienie kultury oraz porównujący w tym kontekście podejście klasycznej pedagogiki kultury i współczesnej edukacji międzykulturowej. Celem publikacji tekstów źródłowych w tym i w następnych tomach jest przybliżenie współczesnemu Czytelnikowi dziedzictwa pedagogiki kultury i podkreślenie ciągłości w jej uprawianiu do czasów nam współczesnych. Spośród tekstów zamieszczonych w drugim dziale wymienić tu należy artykuł Andrzeja Ciążeli – od kilku lat specjalizującego się w badaniu spuścizny klasyków polskiej pedagogiki kultury – na temat pierwotnych inspiracji jednej z ostatnich koncepcji pedagogicznych z dorobku Bogdana Suchodolskiego oraz artykuł Jerzego Damrosza, który podejmuje próbę określenia niektórych zadań współczesnej pedagogiki kultury, w nawiązaniu do dorobku wybranych jej reprezentantów. Inny charakter mają natomiast sprawozdania podsumowujące dorobek wybranych ośrodków pedagogicznych w kraju, które bezpośrednio lub pośrednio nawiązywały i nawiązują do idei pedagogiki kultury, autorstwa: Ireny Wojnar (Zespół Edukacji i Kultury Komitetu Prognoz „Polska 2000 Plus" przy Prezydium PAN), Franciszka Adamskiego (ośrodek krakowski), Mirosławy Pindór oraz Ewy Ogrodzkiej-Mazur i Aliny Szczurek-Boruty (ośrodek cieszyński), Zenona Jasińskiego (ośrodek opolski), Mirosława Sobeckiego (ośrodek białostocki) i Dariusza Kubinowskiego (ośrodek lubelski), a także relacja z inauguracyjnej konferencji Zespołu Pedagogiki Kultury i Edukacji Międzykulturowej Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN.

Wielu autorów podjęło w swoich opracowaniach kilka istotnych zagadnień współczesnej pedagogiki kultury. Janusz Gajda uzasadnia konieczność oparcia współczesnej pedagogiki na poszukiwaniu związków kształcenia humanistycznego z szeroko rozumianą kulturą globalną, w tym kulturą popularną, i rozpatrywaniu ich w dychu „nowego humanizmu". Jerzy Nikitorowicz rozpatruje natomiast różne aspekty takich kategorii, jak: „pogranicze", „wielokulturowość" i „międzykulturowość" w kontekście przemian współczesnej kultury edukacji. Jan P. Hudzik podejmuje problem autonomiczności i podmiotowości człowieka z punktu widzenia współczesnej filozofii kultury i wychowania. Dzierżymir Jankowski z kolei zastanawia się nad rolą aktywności i edukacji kulturalnej w permanentnym procesie kształcenia się człowieka w warunkach aktualnej rzeczywistości kulturowej. W komunikatach z badań własnych natomiast: Agata Pietroń omawia w kontekście teorii edukacji międzykulturowej opinie nauczycieli wybranej szkoły podstawowej na temat problemów funkcjonowania w niej dzieci cudzoziemskich, a Wojciech Bobrowicz zwraca uwagę na etyczne i wychowawcze aspekty ochrony i naruszania własności intelektualnej w kontekście dominującej roli nowych mediów w kulturze współczesnej. Dopełnieniem tej problematyki są recenzje dwóch książek: Kultura mniejszości narodowych i grup etnicznych w Europie pod redakcją Z. Jasińskiego i T. Lewowickiego oraz Z prądem i pod prąd. Lubuskie instytucje kultury w nowym ładzie społecznym autorstwa J. Kargula, S. Słowińskiego i M. Gancarza, oparte na wynikach najnowszych badań empirycznych z uwzględnieniem międzynarodowej perspektywy porównawczej.

W kilku zamieszczonych tekstach poruszone zostały zagadnienia metodologiczne. W szczególności kwestiom tym poświęcony jest raport z przebiegu inauguracyjnego sympozjum Seminariów Metodologii Pedagogiki zatytułowanego Metodologia pedagogiki zorientowanej humanistycznie oraz recenzja książki S. Kvalego na temat jakościowego wywiadu badawczego.

Artykuły Wiesława Żardeckiego i Barbary Jedlewskiej zostały poświęcone problematyce animacji kulturalnej (społeczno-kulturalnej), rozpatrywanej w świetle klasycznej i współczesnej pedagogiki kultury. Ten wzajemnie dopełniający się dwugłos ukazuje tradycyjne i nowe obszary jednej z kluczowych dziedzin aktualnej praktyki pedagogicznej. Opracowanie Wiesławy A. Sacher ukazuje oryginalną koncepcję metodyczną z pogranicza wychowania estetycznego i pedagogiki specjalnej, a tekst Anety Pepaś zawiera szczegółowe omówienie aktualnych priorytetów polityki kulturalnej Unii Europejskiej, przygotowane z myślą o praktykach działalności kulturalnej w naszym kraju. Dopełnieniem tego zbioru artykułów jest recenzja jedynego w języku polskim Podręcznika rewitalizacji, zawierającego m. in. metodyczne wskazówki dla osób podejmujących się realizacji różnych projektów z tego zakresu.

Zagadnienie humanizmu jako podstawy pedagogiki kultury i pedagogiki w ogólności zostało poruszone w większości opublikowanych w niniejszym tomie opracowań, w tym podjęty został problem jego współczesnej wykładni i aktualizującej rewizji. Tym samym cały tom można traktować jako wkład do dyskusji nad humanistycznością pedagogiki współczesnej, której rocznik „Pedagogika Kultury" pragnie być aktywnym i stałym uczestnikiem. Natomiast kwestia interdyscyplinarności pedagogiki kultury nie została szerzej omówiona, choć incydentalnie pojawia się w niektórych artykułach. Dopełnieniem tego zakresu tematycznego są z kolei: recenzja książki – socjologa kultury M. Krajewskiego zatytułowanej Kultury kultury popularnej oraz sprawozdanie z konferencji naukowej Sfera publiczna – kondycja i przemiany, zorganizowanej przez środowisko politologiczne.

Oddajemy z przejęciem i nadzieją tom inauguracyjny „Pedagogiki Kultury" w ręce zainteresowanych Czytelników. Z przejęciem – bo wszelkim narodzinom towarzyszy radość i niepokój zarazem, z nadzieją – bo chcielibyśmy bardzo, aby rozpoczęte dzieło przynosiło owoce i znajdowało godnych kontynuatorów.

   
© ALLROUNDER